Ludvik Vaculik – Cavia’s op proef

Op 6 juni overleed Ludvik Vaculik, één van de belangrijkste Tsjechische schrijvers. Zijn ‘Cavia’s op proef’, dat voor het eerst in de jaren zeventig uitgebracht werd, verscheen onlangs bij Leesmagazijn in een nieuwe vertaling.  Het was een van de eerste boeken die het ijzeren gordijn, via Canada, wist te omzeilen in Tsjechië.

In Cavia’s op proef doet Vasek het relaas van zijn cavia’s. Wanneer de kat van Vaseks gezin verdwijnt koopt hij een cavia voor zijn twee zonen, op aanraden van een collega bij de staatsbank. Gaandeweg wordt de interesse van Vasek in de kleine hulpeloze beestjes groter. Hij begint ermee te experimenteren en noteert alles in een boek.

Vasek, de verteller, richt zich rechtstreeks tot de lezer. Hierdoor wordt je nauw bij het verhaal betrokken. Wanneer Vaseks experimenten op de cavia’s extremer worden spreekt hij de lezer niet rechtstreeks maar vanuit de derde persoon aan. Om op die manier een afstand te creëren, die veilig is om zijn onwenselijk gedrag te beschrijven. Het is een opzet van Vaculik die heel goed werkt.

Cavia’s lijken futiele dieren te zijn waarover weinig relevants gezegd kan worden. Ze zijn sympathiek . Er kan mee gelachen worden. Want dat doe je vaak bij het lezen van deze roman. Ook als Vasek sadistische experimenten uitvoert op de cavia’s, is het bijna onmogelijk om een lach te onderdrukken. Maar eigenlijk kan er niet veel meer over cavia’s gezegd worden.

Waarom krijgen cavia’s dan toch zo een prominente rol toegedeeld van Vaculik? Ze staan symbool voor een samenleving die gedomineerd wordt door het communisme. Vasek is de machthebber die met lieve woorden praat maar ze op onvoorspelbare wijze wreed behandeld. Het staat in scherp contrast met zijn positie bij de bank. Waar hij zelf  gebukt gaat onder het staatsregime. Hiermee toont Vaculik hoe gemakkelijk wij ons  aan macht aanpassen en hoe genietend macht ook kan zijn.

Cavia’s op proef is een klein meesterwerk. Vaculik schreef een op het eerste zich eenvoudig verhaal over cavia’s doorspekt met humor. Maar de roman gaat veel dieper dan dat. Vaculik laat zien hoe het communisme omgaat met zijn bevolking en hoe bevreemdend en verlammend dat allemaal kan zijn.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: